Skip to main content

४९ रुपयांचं कर्ज


*४९ रुपयांचं कर्ज*
- सुबोध अनंत मेस्त्री

========================================================================
शाळा सोडून आता 16 वर्ष झाली. शाळेतल्या शिक्षकांनी खूप चांगल्या सवयी आमच्यामध्ये पेरण्याचा प्रयत्न केला आणि त्यातल्या एक होत्या चौधरी बाई. माझ्या आईनंतर ज्यांनी मला आईसारखी माया लावली असेल त्या चौधरी बाई होत्या. अजूनही बाईंना भेटलो आणि वाकून नमस्कार केला की "खूप मोठा हो", असा आशीर्वाद मिळतो आणि काहीतरी करण्याची जिद्द. उद्या चौधरी बाई शाळेतून रिटायर्ड होत आहेत. त्यांच्या एका आठवणीचा हा लेख.
========================================================================

सातवीची नऊमाई परीक्षा होऊन गेली होती. गणिताची भीती मला असायचीच आणि त्यात नापासही झालो होतो. मला त्यावेळी क्लास लावण्याची भारी क्रेझ होती पण घरची परिस्थिती पप्पांच्या बेताच्या कामामुळे तशी चांगली नव्हती.

"दादा अण्णा झाले पास क्लास न लावता. तुला कशाला पाहिजे क्लास. तू हुशार आहेस", अस बोलून आई नेहमीच माझी क्रेझ उतरवायची. मला आता वार्षिकच टेन्शन होत. पुढच्यावर्षी याच वर्गात राहावं लागतंय की काय इथपर्यन्त.

एक दिवस आमच्या क्लासटीचर चौधरी बाई गैरहजर होत्या. आम्ही टीचर रूम मध्ये जाऊन चौकशी केली आणि बाई आजारी असल्याचं समजलं. बाईनी वर्षभरात सर्व मुलांना चांगली माया लावली होती. त्या आजारी आहेत असं ऐकल्यावर आम्हाला थोडं अस्वस्थ वाटलं. अजून एक लेक्चर ऑफ मिळाल्यावर मी, निनाद आणि किरण शिक्षकांची परवानगी घेऊन त्यांच्या घरी निघालो. शाळेच्या समोरच रस्त्याच्या पलीकडल्या बिल्डिंगमध्ये तिसऱ्या मजल्यावर डाव्या हाताला बाईंची रूम होती. निनादला बाईंना वर्गातले अपडेट पण द्यायचे होते आणि त्या निमित्ताने बाईना भेटून पण येणार होतो.

रस्ता क्रॉस करून आम्ही बिल्डिंगच्या पॅसेज मध्ये आलो. सुभाषनगरमधल्या बऱ्याचशा बिल्डिंग या अशाच "U" शेपच्या होत्या. त्यामुळे बिल्डिंगच्या पॅसेजमध्ये खेळायला खूप जागा असे. आम्ही सुभाषनगरच्या मोठ्या मैदानात खेळायला यायचो तेव्हा अशा बिल्डिंगच्या पॅसेजमध्ये बरीच मुले खेळताना बघून हेवा वाटायचा. ती त्यांच्या हक्काची जागा होती. आम्ही सुभाषनगरच्या मैदानात खेळताना चांगला पिच असेल तर मध्येच मोठी मुलं येऊन तिथून आम्हाला हुसकून लावायची आणि ऐन खेळ रंगात आलेला असताना बोरियाबिस्तर घेऊन आम्हाला आमचं पिच चेंज करावं लागायचं. तसे आमच्या चाळीबाहेरचे रस्तेही रिक्षा जाईल एवढे मोठे होते पण तिथेही क्रिकेट खेळण्याची सोय नव्हती. दुकानात बॉल गेला किंवा त्यांच्या बरण्या फुटल्या तर पंचाईत व्हायची. म्हणून त्या रस्त्यावर आम्ही गोट्या किंवा भवरेच खेळायचो.

आम्ही बाईंच्या बिल्डिंगमध्ये शिरलो. अशा बिल्डिंगमध्ये शिडीजवळच पाळलेले कुत्रे असतात असं ऐकून होतो म्हणून मी या दोघांच्या मागूनच चालत होतो. जेणेकरून भुंकण्याचा आवाज आला की मागच्या मागे पळता येईल. पण तशी गरज भासली नाही. वर्गाच्या दारावरून जस "बाई आत येऊ?" अस आम्ही विचारायचो तसच बाईंच्या घराच्या दरवाज्यावरूनसुद्धा विचारलं. बाई खुर्चीवर बसून टेबलवर काहीतरी लिहिण्याचं काम करत होत्या.

"या. तुम्ही कसे काय इकडे?", बाईनी कौतुकाने विचारलं.

आम्ही तिघे बाईंच्या खुर्चीसमोर गुढघ्यावर बसलो.

"तुमची तब्येत ठीक नाही सांगितलं शाळेत म्हणून तुम्हाला भेटायला आलो", निनादने सांगितलं.

"वा वा. थांबा काहीतरी खायला देते तुम्हाला", बाईंनी किचन मध्ये जाऊन फरसाण खायला घेऊन आल्या आणि सोबत पाणीही होतच.

पाणी नक्की तोंड लावून प्यायचं की वरून प्यायचं या भ्रमात मी आणि किरण असताना निनादने तोंडाला ग्लास लावून पाणी एका घोटात प्यायलासुद्धा आणि त्याने त्याचे अपडेट चालू केले. मी आणि किरण त्याला दुजोरा देत होतो. वर्गात कुठे काय शिजतंय याची तंतोतंत माहिती निनादकडे असायची. निनादच बोलणं बाईंनी शांतपणे ऐकून घेतलं.

"कुठे राहता तुम्ही?", त्याचं सांगून संपलय समजल्यावर बाई आमच्याकडे वळल्या.

"मी बाई कर्नाटक शाळेच्या बाजूला", किरणने सांगितलं.

"मी खारदेव नगर. भाजी मार्केट आहे ना तिथे आतल्या चाळीत राहतो", मी सांगितलं.

"नऊमाईच्या रिजल्टच काय?", बाईंनी विचारलं.

या प्रश्नावर काय उत्तर द्यावं हा प्रश्न आम्हाला पडला. कारण किरणची ही दांडी गुल होती. आम्ही शांत आहे बघून बाईंनीच विचारलं, "क्लास ला जाता का कुठे?"

आम्ही नकारार्थी मान हलवली.

"आई जाऊन देत नाही. दहावीला क्लास लाव बोलते. पैसे नाहीत आणि उगाच खर्च कुठून काढायचा अस बोलते. चाळीत नाही होत अभ्यास. सारख कुणी ना कुणी येत राहत नाहीतर काही ना काही आवाज असतो.", मी माझं नेहमीच कारण पुढे केलं.

"कोणता विषय गेला?", बाईंनी विचारलं.

"गणित", दोघांनीही एकत्र सांगितलं.

"बरं. गणित तसा आहेच कठीण यावर्षीचा. तुम्ही माझ्याकडे या क्लासला. संध्याकाळी 3-4 मूल असतात अजून सातवीची. तुम्ही पण या", बाईंनी सांगितलं.

मी आणि किरण ने एकमेकाकडे प्रश्नार्थक नजरेने पाहिलं.

"फी नको रे. मी नाही घेत फी कुणाकडून. मला आवडत शिकवायला. या तुम्ही आज संध्याकाळपासून", बाईचं हे वाक्य ऐकून जीव भांड्यात पडला.

आम्ही आनंदातच निघालो. बाईंचा मुलगा चेतन त्यावेळी सातवीलाच आमच्या शाळेत पण बाजूच्या वर्गात होता. संध्याकाळी "ड" वर्गातले 3-4 जण, चेतन, मी आणि किरण असे सगळे बाईंकडे एकत्र अभ्यासाला बसायचो. बाई त्यांचं घरातलं सगळं काम उरकून आम्हाला शिकवायला यायच्या. आणि त्यातही फक्त गणित नाही तर सगळे विषय बाईंनी आम्हाला शिकवायला सुरुवात केली. गणिताच्या तासाला सरांनी प्रश्न केल्यावर बाकात तोंड घालणारे आम्ही आता उत्साहाने उत्तर द्यायला लागलो. साहजिकच वर्गातल्या हुशार मुलांना आमच्यात एवढा बदल कसा झाला याचा प्रश्न पडला असणार.

वार्षिक परीक्षा चालू होईपर्यंत बाईचं सगळं शिकवून झालं होत आणि उजळणीही झाली होती. पेपर चांगले गेले. रिजल्ट पाहिला तर मी वर्गात सातवा आलो होतो. सगळ्या विषयात चांगले मार्क होते. मी जबरदस्त खुश झालो कारण त्यावेळी वर्गात पहिल्या दहा मध्ये येण तस प्रतिष्ठेचं होत. आईने सांगितल्याप्रमाणे मी आणि किरण पेढे घेऊन बाईंना देऊन आलो व त्यांचा आशीर्वाद घेतला.

"आठवीचं इंग्रजी कठीण आहे रे. सुरुवातीपासूनच अभ्यास करा.", बाईंनी सांगितलं.

जून मध्ये माझ्या बर्थ-डे च्या दिवशी मला शुभेच्छा देण्यासाठी बाईंचा फोन आला. "उद्या येऊन भेटून जा. तुझ्यासाठी छानसं गिफ्ट घ्यायचं आहे", बाईंच्या या वाक्याने मी हुरळून गेलो. एकतर बर्थडे ला शुभेच्छा हा प्रकार माझ्यासाठी नवीन होता कारण लहानपणी एक-दोन वेळा माझ्या काकीमुळे माझा बर्थडे सेलिब्रेट झाला आणि त्यानंतर फक्त आई जवळ घेऊन मुका घ्यायची तेवढंच काय ते बर्थ-डे सेलिब्रेशन.

दुसऱ्या दिवशी मी मस्त हाफ शर्ट, हाफ पँट मध्ये इन करून पावडर वैगेरे लावून बाईंना भेटायला गेलो. बाई तिथून मला चेंबूर स्टेशनच्या नंदू बुक डेपो मध्ये घेऊन गेल्या आणि इंग्रजीच गाईड घेऊन दिल.

"वाढदिवसाच्या पुन्हा एकदा शुभेच्छा. अभ्यास कर. इंग्रजी कठीण आहे पण याची मदत होईल तुला. खूप मोठा हो.", बाईंनी माझ्याकडे हसत बघून सांगितलं.

त्यावेळी थॅंक यु किंवा सॉरी हा शब्द तोंडातून येत नसायचा. फक्त एक्सप्रेशन्स. लाजेमुळे असेल किंवा नक्की कोणत्या भावना माहीत नाही पण हे शब्द बोलाण्याचा प्रयत्न केला की ओठावर येऊन थांबत.

"मी पुढे जाते. काम आहे माझं. तू जाशील ना इथून व्यवस्थित घरी?", बाईंनी विचारलं.

मी फक्त होकारार्थी मान हलवली. बाई निघाल्या. मी सवयीप्रमाणे किंमत बघण्यासाठी गाईडच पहिलं पान उघडलं. त्यावर "रुपये ४९ फक्त" अस लिहिलं होतं. मी पाठमोऱ्या जाणाऱ्या बाईंकडे पुन्हा एकदा पाहिलं व मनातल्या मनात "थॅंक यु" म्हटलं. त्या ४९ रुपयाचं कर्ज आयुष्यभरासाठी माझ्या खांद्यावर आहे.

========================================================== ==============
*- सुबोध अनंत मेस्त्री*
स्वराज्य इंफोटेक / जीवनरंग
9221250656
#sahajsaral

Comments

  1. " थॅंक यु किंवा सॉरी हा शब्द तोंडातून येत नसायचा. फक्त एक्सप्रेशन्स. लाजेमुळे असेल किंवा नक्की कोणत्या भावना माहीत नाही पण हे शब्द बोलाण्याचा प्रयत्न केला की ओठावर येऊन थांबत. .. " छानच
    खरतर सॉरी आणि थॅंक यु हे शब्द ज्यांनी शिकवलेले असतात ना त्यांनाच जेव्हा ते म्हणावे लागतात तेव्हा जड हे जातच. आणि म्ह्णूनच कदाचित एक्सप्रेशन्स तेव्हा हि आणि आत्ताही जास्त बोलून जातात (शिक्षकांसमोर तरी.)

    ReplyDelete

Post a Comment

Popular posts from this blog

दूरदर्शन आणि मी

संध्याकाळी माझ्या एका कामानिमित्त बेलापूर स्टेशनजवळ गेलो होतो इतक्यात एका अनोळखी नंबरवरून फोन वाजला.  संध्याकाळी ७ किंवा ७.३० ची वेळ असेल.  आजूबाजूला बराच गोंधळ असल्याने मला नीट ऐकू येत नव्हतं.  मी थोड्या वेळात कॉल करतो सांगून व समोरून "ठीक आहे" असं पुसटस ऐकू आल्यावर फोन कट केला.  नेमका फोन कुठून आलाय हे मला कळालं नव्हतं. माझं काम झाल्यावर मी परतीच्या वाटेवर असताना पुन्हा त्याच नंबर वर कॉल लावला. 
"नमस्कार, थोड्या वेळापूर्वी आपला कॉल आला होता.  सॉरी तुमचा आवाज आला नाही म्हणून कट करावा लागला", मी फोन लागल्याबरोबर सांगण्यास सुरुवात केली. 
"नाही काहीच हरकत नाही.  मी निखिलेश चित्रे बोलतोय.  दूरदर्शनमधून", समोरून आवाज आला.  आता आवाज बऱ्यापैकी क्लीअर होता.
"नमस्कार निखिलेशजी बोला", मी त्यांच्या बोलण्यास दुजोरा दिला
"मी तुमचा ब्लॉग वाचला.  आम्हाला टेक्नॉलॉजी व सोशल मीडियासंदर्भात न्यूजमध्ये बोलण्यासाठी एका तज्ज्ञाची आवश्यकता होती.  तुम्ही तुमच्या ब्लॉगमध्ये जे काही मांडलय ते तुम्ही न्यूज मध्ये सांगू शकाल का?", निखिलेशजींनी विचारलं
&quo…

आठवणीतला गारवा

आठवणीतला "गारवा" - सुबोध अनंत मेस्त्री
आमच्या घरातला दीड दिवसाचा गणपती निघायला तसा अजून तासभर वेळ बाकी होता.  घराच्या मोठ्या खिडकीला लागून प्लास्टिकच्या आराम खुर्चीवर मी बाहेरचा पाऊस पाहत रेलून बसलो होतो.  रात्रीच बऱ्याच वेळेचं जागरण असल्याने सगळे बेडरूममध्ये आराम करत होते.  आमच्या करंजाडेच्या  घराच्या खिडकीसमोरूनच डोंगर सुरू होतो. बिल्डिंग आणि डोंगरामध्ये फक्त एक छोटा  रस्ता.  डोंगर सुरू होतानाच पायथ्याशी एक झोपडी.  कदाचित बाजूला बिल्डिंगच काम चालू असणाऱ्या कामगाराची असेल.  गावाच्या घराला शोभेल अस विटांच घर.  घरासमोर बांधलेल्या बकऱ्या पावसात भिजत होत्या.  घराच्या मागे चढणीवर झुडपं साफ करून त्यांनी काही भाज्यांची लागवड केली आहे.  तिथून थोडं चढण गेल्यावर एक खड्डा आहे ज्यातून उरणवरून माल वाहून नेणाऱ्या मालगाडीचा ट्रॅक जातो. पुढे पुन्हा थोडा डोंगर नंतर पनवेल पासून उरण ला जाणारा एक्सप्रेसवे आणि तो रस्ता क्रॉस केल्यावर खऱ्या डोंगराची सुरुवात.  हे इतकं काही मध्ये आहे हे खिडकीतून जाणवतच नाही.  अस वाटत की खिडकीसमोरच्या रस्त्यासमोरूनच डोंगर सुरू होत असेल.  या डोंगराच्यामागे थोडा लांब …

चालता बोलता नकाशा

"पप्पा, पुढचं कुठलं स्टेशन येईल?", सार्थक 3 वर्षाचा असेल तेव्हा ट्रेनमधून प्रवास करताना त्याने विचारलेला प्रश्न अजून आठवतो.  ट्रेन हा त्याचा लहानपणापासूनचा खूप जिव्हाळ्याचा विषय.  तो दीड दोन वर्षाचा होईपर्यंत आम्ही मानसरोवरला राहायचो.  तेव्हा बेडरूमच्या  खिडकीतून मानसरोवर स्टेशन सहज दिसायचं.   येणाऱ्या जाणाऱ्या ट्रेनना तो खिडकीत बसून बाय बाय करत असे.  पुढे बेलापूरला राहायला आल्यावर आणि त्याला समजायला लागल्यावरसुद्धा ज्या ट्रेन मधून आम्ही उतरायचो ती सुद्धा अगदी दिसेनाशी होईपर्यंत तिला तो बाय करत राहायचा.

प्रतिभाच माहेर चेंबूरला होत.  तेव्हा बेलापूर ते चेंबूर प्रवास करताना प्रत्येक स्टेशन नंतर तो "आता कोणतं स्टेशन येईल?" विचारायला लागला.  आम्ही त्याला स्टेशनची नाव सांगायचो. त्याला त्याच पाठांतर झालं व हळू हळू तो बेलापूर ते चेंबूर सगळे स्टेशन स्वतःहून सांगायला लागला.  मला त्याच कौतुक वाटायला लागलं.  पण तो चेंबूरपर्यंत थांबणार नाही हे मला समजलं होतं.  आपण जिथपर्यंत गेलोय त्याच्यापुढेही जग आहे हे समजण्याइतपत अक्कल त्याला आली होतीच.

"पप्पा, चेंबूरच्या पुढे कोणतं स्…