प्रतिपश्चंद्र : इतिहास, रहस्य आणि कल्पनाशक्तीचा अद्वितीय संगम

 

प्रतिपश्चंद्र : इतिहास, रहस्य आणि कल्पनाशक्तीचा अद्वितीय संगम

मराठी साहित्यात ऐतिहासिक कादंबऱ्यांची समृद्ध परंपरा आहे. मात्र इतिहास आणि रहस्य यांचा प्रभावी मेळ घालणाऱ्या कादंबऱ्या तुलनेने कमी आढळतात. डॉ. प्रकाश सूर्यकांत कोयाडे यांची “प्रतिपश्चंद्र” ही कादंबरी या दृष्टीने वेगळी ठरते. छत्रपती शिवाजी महाराज, बहिर्जी नाईक, राजमुद्रा आणि शतकानुशतके लपलेले एक गूढ रहस्य याभोवती विणलेली ही कथा वाचकाला सुरुवातीपासून शेवटपर्यंत खिळवून ठेवते.

कादंबरीची सुरुवात एका आधुनिक गुन्हेगारी प्रकरणापासून होते. एका मानसोपचार तज्ज्ञ डॉक्टरवर न्यायाधीशांच्या खुनाचा आरोप होतो आणि त्यानंतर सुरू होतो रहस्य, इतिहास आणि साहसाचा थरारक प्रवास. वर्तमान आणि शिवकाल यांना जोडणारी कथानकाची मांडणी ही या कादंबरीची सर्वात मोठी ताकद आहे.

लेखकाने छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या कार्याचा गौरव करताना ऐतिहासिक घटनांना कल्पनाशक्तीची प्रभावी जोड दिली आहे. बहिर्जी नाईक यांच्या गुप्तहेर व्यवस्थेचा संदर्भ, राजमुद्रेशी निगडित रहस्य आणि त्याभोवती उभे राहणारे प्रश्न वाचकाची उत्कंठा कायम ठेवतात. इतिहासाची पार्श्वभूमी असूनही कथा आधुनिक काळाशी सहज जोडली जाते, 

डॉ. प्रकाश कोयाडे यांची भाषा सहज सोपी, प्रासंगिक आणि वेगवान आहे. प्रत्येक प्रसंग डोळ्यासमोर उभा राहील अशा पद्धतीने त्यांनी वर्णन केले आहे. रहस्य उलगडताना वाचकाला सतत नवे धक्के मिळत राहतात. त्यामुळे कादंबरीचा वेग शेवटपर्यंत कायम राहतो.

या कादंबरीचे आणखी एक वैशिष्ट्य म्हणजे लेखकाने केलेला अभ्यास. इतिहास, पुरातत्त्व, धार्मिक स्थळे, भारतीय संस्कृती आणि विविध ऐतिहासिक संदर्भ यांचा वापर कथानकात प्रभावीपणे केला आहे. त्यामुळे ही केवळ मनोरंजन करणारी रहस्यकथा राहत नाही, तर वाचकाला विचार करायला भाग पाडणारी साहित्यकृती बनते.  लेखकाने इतिहासाचा आदर राखत कल्पनाशक्तीचा वापर केला असल्यामुळे कथा अधिक प्रभावी बनते.

मागच्या वर्षी हॉटस्टार वर याच कादंबरीवर आधारित "सिक्रेट ऑफ शिलेदार्स" नावाची वेबसिरीज आली होती.  ती जरी पाहिली असेल तरी बऱ्यापैकी वेगळ्या घटना, गोष्टी आणि रहस्य या कादंबरीमध्ये मांडल्या गेल्या आहेत.   प्रत्येकाने ही कादंबरी अवश्य वाचावी. 

- सुबोध अनंत मेस्त्री